1396/06/28 سه شنبه

استقرار سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی : OHSAS18001:2007

  الزامات سری ارزیابی مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی - OHSAS 18001 : Occupational Health and Safety Assesment Series

در سال1998كميته‌اي متشكل ازانستيتو استاندارد بريتانيا، شركتهاي اصلي گواهي دهنده انگلستان وسايرسازمانهاي بين المللي استاندارد تشكيل شد كه هدف آن تهيه وتدوين استانداردي واحد بود. در واقع OHSAS 18001 در پاسخ به نياز فوري سازمانها به يك استاندارد سيستم مديريت بهداشت حرفه اي و ايمني كه بوسيله آن بتوانند سيستم مديريت خود را مورد ارزيابي و تأكيد قرار دهند، تدوين شده.

مزایای اخذ گواهینامه مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای OHSAS 18001 توسط سازمان ها عبارتند از:

l بالا بردن سطح دانش و اطلاعات در زمینه سلامت و ايمني

l ايجاد محيط كاري ايمن تر و سالم تر برای کارکنان

l كاهش ريسك حوادث و بيماريهاي شغلي

l دسترسی به الگویی مدون و مستند در رابطه با سلامت و ايمني

l دستیابی به یک الگوی مدیریتی مدون كه تعیین كننده محدوده مسئوليت‌ها باشد

l كاهش اتلاف زمان در نتیجه بيماري وآسیب وارده به پرسنل

l اجرای صحیح قوانين و مقررات كه موجب كاهش پرداخت خسارات و جريمه هاي احتمالي مي شود.

الزامات سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه اي OHSAS 18001 شامل موارد زیر می باشد:

1. دامنه كاربرد

2. انتشارات یا استانداردهای مرجع

3. اصطلاحات و تعاريف

4. عناصر سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه اي

  1. دامنه كاربرد

استاندارد مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای OHSAS 18001 دارای الزاماتی است که با هدف کاهش ریسک در سازمان ها تدوین شده اند. این الزامات که برای سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای (OH & S) طرح ریزی و نوشته شده اند در صورت اجرا در سازمان ها می توانند از طریق کنترل خطرات موجب بهبود عملکرد سازمان شوند. دامنه كاربرد این استاندارد به عواملي مانند خط مشي ايمني و بهداشت حرفه اي و ماهيت و شرايطي كه در آن فعاليت مي‌نمايد و خطرات و پيچيدگي اين فعاليتها بستگي دارد. OHSAS 18001 قصد دارد تا به موضوعات ايمني و بهداشت حرفه‌اي اشاره نمايد و نه به ايمني محصول و خدمات.

موارد کاربرد استاندارد مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای OHSAS 18001 در سازمان ها عبارتند از:

l حذف ويا كاهش ريسك های تهدید کننده پرسنل از طریق ایجاد یک رویکرد مدیریت سیستماتیک

l اجرا، نگهداري و بهبود يك سيستم مديريتی

l اطمينان ازانطباق باخط مشي مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای كه خود سازمان تعيين كرده و اثبات اين انطباق به ديگران

l درخواست گواهي و ثبت سيستم مديريت ایمنی و بهداشت شغلی خود توسط يك سازمان بیروني

l تعيين انطباق با اين استاندارد و اظهار آن توسط خود سازمان

 

  1. انتشارات یا استانداردهای مرجع (Normative References)

منظور از انتشارات مرجع منابع اطلاعاتی است که داده ها و راهنما را در رابطه با این استاندارد فراهم می آورد. با توجه به تعدد مراجع و اهمیت به روز بودن استانداردها پیشنهاد می گردد آخرین نسخه از نشریات مورد استفاده قرار گیرد. دو مورد از نشریاتی که توصیه می شود به آن ها رجوع شود:

  • · OHSAS 18002: 1999. Guide line for implementation of OHSAS 18001
  • · BS 8800: 1996, Guide to occupational Health & safety management systems.
  1. اصطلاحات و تعاریف:

برخی از اصطلاحات و تعاریف که در این استاندارد به کار می روند عبارتند از:

3-1-خط مشی (OH&S policy) OH&S: مقاصد و جهت گیری کلی یک سازمان در رابطه با عملکرد سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای OH&S که رسما توسط مدیریت ارشد سازمان تدوین و ابلاغ می گردد.

3-2-مميزي Audit : فرایندی مدون و نظام یافته برای سنجش و ارزیابی عملکرد مدیریت سیستم

3-3-بهبود مستمر Continual Improvement : فرایند مداوم و تکرار شونده با هدف ارتقاء سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای OH&S بمنظور بهبود در عملکرد کلی OH&S که با خط مشی OH&S سازگاری داشته باشد.

3-4-خطر (عامل زيان آور) Hazard : عمل یا شرایطی که برای افراد دارای پتانسیل آسیب به صورت جراحت و بیماری باشد.

3-5-شناسايي خطر  Hazard Indentification: فرایند تشخیص وجود یک خطر و تعیین ویژگی های آن

3-6-رويداد Incisent : وقایع مرتبط با کار که در آن جراحت یا بیماری و یا مرگ رخ دهد و یا پتانسیل این رخدادها را داشته باشد.

3-7-طرف هاي ذينفع Interested parties : افراد یا گروههایی در داخل یا خارج از محل کار که علاقمند یا تحت تأثیر عملکرد OH&S هستند.

3-8-عدم انطباق Non- conformance : برآورده نشدن یک الزام در استاندارد

3-9-اهداف كلان Objecives : مقصود OH&S بر مبنای عملکرد OH&S که سازمان برای دستیابی به آن تلاش می کند.

3-10-ايمني و بهداشت حرفه اي Occupational Health And Safety : شرایط و عواملی که ایمنی و بهداشت شغلی کارکنان و بازدیدکنندگان محل کار را تحت تأثیر قرار می دهد یا پتانسیل تأثیرگذاری دارد.

3-11-سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه اي OH&S management system : بخشی از سیستم مدیریت سازمان که وظیفه تدوین و استقرار خط مشی OH&S و مدیریت ریسک OH&S را بر عهده دارد.

3-12-سازمان Organization : شرکت، مجتمع کاری، شرکت سهامی، موسسه تجاری اعم از ثبت شده یا نشده، عمومی یا خصوصی که دارای وظایف و تشکیلات اداری خاص خود باشد.

3-13-عملكرد Performance : نتایج قابل اندازه گیری مدیریت سازمان از ریسک های OH&S

3-14-ريسك risk : ترکیبی از احتمال وقوع یک واقعه خطرناک یا مواجهه با آن و شدت بیماری که می تواند به سبب آن رویداد یا مواجهه با آن واقعه به وجود آید.

3-15-ارزيابي ريسك Risk Assesment: فرایند ارزشیابی ریسک هایی که در نتیجه خطرات به وجود آمده اند با توجه به کارآمد بودن کنترل های صورت گرفته و تصمیم گیری در این مورد که ریسک ها قابل قبول است یا خیر.

3-16-اقدام اصلاحی Corrective Action: اقدامی که برای از بین بردن علت یک عدم انطباق یا سایر شرایط نامطلوب انجام می شود.

3-17-ريسك قابل تحمل Tolerable risk: ریسکی که به سطحی کاهش یافته باشد که با توجه به خط مشی سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای و تعهدات قانونی برای سازمان قابل پذیرش باشد.

  1. الزامات سيستم مديريت ايمني و بهداشت حرفه اي:

4-1-الزامات كلي

4-2-خط مشي ايمني و بهداشت حرفه اي

4-3-طرح ريزي

4-4-اجرا و عمليات

4-5-بررسي و اقدامات اصلاحي

4-6-بازنگري مديريت

4-1-الزامات كلي OH&S

سازمان باید یک سیستم مدیریتOH&S را بر اساس الزامات این استاندارد ایجاد، مدون، اجرا و نگهداری نموده و بطور مستمر بهبود بخشد و نیز نحوه اجرای این الزامات را مشخص نماید. سازمان باید دامنه کاربرد سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای خود را تعریف و تدوین نماید.

4-2-خط مشي ايمني و بهداشت حرفه اي

مدیریت ارشد سازمان باید خط مشی OH&S سازمان را تدوین و تصویب نماید و در تدوین خط مشی ها نسبت به موارد زیر اطمینان حاصل کند:

4-2-1-متناسب با ماهيت وميزان ريسكهاي ايمني سازمان باشد.

4-2-2-شامل تعهد به بهبود مستمر باشد.

4-2-3-حداقل شامل تعهد به تبعيت از قوانين ايمني و بهداشت حرفه اي مرتبط وهمچنين الزامات ديگري كه سازمان آنرا تقبل كرده است باشد.

4-2-4-مدون،اجرا وبرقرارنگه داشته شود.

4-2-5-به كليه كاركنان ابلاغ شود تا ايشان را از الزامات ايمني-بهداشتي خود آگاه نمايد.

4-2-6-براي عموم وافراد علاقمند قابل دسترسي باشد.

4-2-7-بطور متناوب مورد بازنگري قرار گيرد تا از ارتباط  وتناسب آن با سازمان اطمينان حاصل شود.

4-3-طرح ريزي

در خصوص طرح ریزی سازمان موظف به لحاظ کردن الزامات زیر می باشد:

4-3-1-طرح ريزي براي شناسايي خطرات، ارزيابي ريسك و كنترل ريسك

سازمان باید برای شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک ها، روش های اجرایی تدوین نماید و کنترل های لازم را اعمال نماید. در تدوین روش های اجرایی توجه به یک سری عوامل ضروری است. این موارد عبارتند از: فعالیت های روزمره و غیرروزمره، فعالیت کلیه اشخاصی که به محل کار دسترسی دارند (پیمانکاران و بازدیدکنندگان) ، خطرات موجود در مجاورت محل کار و خارج و پیرامون آن به نحوی که بهداشت و ایمنی افراد را تحت تأثیر قرار دهند، زیرساخت ها و تجهیزات و مواد موجود در محل کار، طراحی و جانمایی فضای کار، فرایندها، تأسیسات و تجهیزات و تطبیق آن با قابلیت های انسان و...

روش های شناسایی و ارزیابی ریسک باید در چارچوب زمان بندی، دامنه کاربرد و ماهیت سازمان تعیین گردند و برای شناسایی، اولویت بندی و مستندسازی ریسک ها به کار رود و کنترل های لازم را در صورت نیاز ارائه نماید.

در فرایند کنترل ریسک توجه به نتایج ارزیابی الزامی است و در این روند باید موارد زیر مورد توجه قرار گیرند:

  • حذف
  • جایگزینی
  • کنترل های مهندسی
  • علامت گذاری، هشدارها یا کنترل های اداری - مدیریتی
  • وسایل حفاظت فردی

4-3-2-الزامات قانوني و ساير الزامات

در هر سازمان توجه به یک سری نکات در ارتباط با الزامات قانونی ضروری است:

  • ایجاد و تدوین روش های اجرایی برای شناسایی و دستیابی به الزامات قانونی
  • اطمینان از بکارگیری الزامات قانونی در ایجاد، استقرار و نگهداری سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای OH&S
  • به روز رسانی الزامات و اطلاعات قانونی
  • ابلاغ اطلاعات مرتبط با الزامات قانونی به کارکنان و طرف های ذینفع

4-3-3-اهداف ايمني و بهداشت حرفه اي

اهداف سازمان باید با خط مشی سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای OH&S سازگار باشد و با الزامات قانونی انطباق داشته باشد. در هنگام تدوین و بازنگری اهداف باید به  ریسک های سیستم OH&S توجه شود و همچنین تعهد به پیشگیری از آسیب و بیماری مدنظر قرار گیرد. علاوه بر این موارد توجه به الزامات مالی و عملیاتی و نظرات طرف های ذینفع سازمان نیز باید در ایجاد و تدوین اهداف سازمانی مدنظر قار گیرند.

4-3-4-برنامه (هاي) مديريت ايمني و بهداشت حرفه اي

سازمان باید براي دستيابي به اهداف خود برنامه (هاي) مديريت ايمني و بهداشت حرفه اي شناسايي، ايجاد وبرقرار نگه دارد. در تدوین این برنامه ها باید مسئولیت و اختیار و چارچوب زمانی برای دستیابی به اهداف مدنظر قرار گیرند.

4-4-اجرا و عمليات

4-4-1-منابع، نقش ها، مسئولیت، پاسخگویی و اختیار

مدیریت ارشد سازمان باید منابع لازم را برای ایجاد، اجرا، نگهداری و بهبود سیستم مدیریت OH&S فراهم نماید و نقش ها، تخصیص مسئولیت ها و اختیارات را بمنظور تسهیل اثربخشی مدیریت OH&S ابلاغ نماید و از این طریق تعهد خود را به اثبات رساند.

یک یا چند نفر از اعضای مدیریت رده بالا باید با نقش و اختیار تعریف شده منصوب شوند به این منظور که از ایجاد، اجرا و نگهداری سیستم مدیریت OH&S بر اساس این استاندارد اطمینان حاصل شود و همچنین ارائه گزارش های عملکرد سیستم مدیریت OH&S برای بازنگری و مرجعی برای بهبود سیستم مدیریت OH&S صورت گیرد.

4-4-2-توجه به شایستگی،آموزش، آگاهي وصلاحيت

نیازهای آموزشی مرتبط با ریسک های موجود در سازمان و سیستم مدیریت OH&S باید شناسایی شده و اقدامات لازم جهت برآورده سازی این نیازها انجام گیرد و کارآمدی این آموزش ها باید ارزیابی شوند و سوابق مربوطه بایگانی شوند.

4-4-3- تدوين روش اجرايي انجام مشاوره وارتباطات

باید با توجه به خطرات و سیستم مدیریت OH&S روش های اجرایی برای ارتباطات درون سازمانی، ارتباط با پیمانکاران و بازدیدکنندگان و مستندسازی و پاسخگویی به طرف های ذینفع در سازمان تدوین و اجرا گردد.

روش های اجرایی برای مشارکت کارکنان که باید توسط سازمان اجرا و برقرار گردند عبارتند از:

  • مداخله مناسب در شناسایی خطر، ارزیابی ریسک و تعیین کنترل ها
  • مداخله مناسب در بررسی رویداد
  • مداخله در تکوین و بازنگری خط مش ها و اهداف OH&S
  • مشاوره در صورت بروز هر گونه تغییرات تأثیرگذار بر OH&S
  • معرفی نماینده هایی در ارتباط با مسائل OH&S و مشاوره با آنها درصورت لزوم

4-4-4- تدوين روش اجرايي كنترل مستندات

در تدوین مستندات سیستم مدیریت OH&S باید موارد ذیل گنجانده شود:

  • خط مشی و اهداف سیستم مدیریت OH&S
  • تشریح دامنه کاربرد سیستم مدیریت OH&S
  • ذکر عناصر اصلی سیستم مدیریت OH&S و تشریح تعامل آنها
  • مدارک (سوابقی که طبق استاندارد OHSAS تهیه آنها الزامی است.)
  • مدارک (سوابقی که برای اطمینان از اثربخشی طرح ریزی، اجرا و کنترل فرایندهای مرتبط با مدیریت ریسک OH&S توسط سازمان تعیین شده اند.)

مدارک الزام شده توسط استاندارد OHSAS و سیستم مدیریت OH&S باید کنترل شوند. سوابق نیز نوع خاصی از مدارک هستند که باید بر اساس الزامات مربوطه تحت کنترل قرار گیرند.

4-4-5- کنترل مدارک:

در کنترل مدارک باید نکات زیر مورد توجه قرار گیرند:

  • تصویب مدارک از نظر کفایت قبل از صدور
  • بازنگری و به روزرسانی در صورت لزوم و تصویب مجدد مدارک
  • اطمینان از مشخص بودن تغییرات و وضعیت کنونی تجدید نظر مدارک
  • اطمینان از در دسترس بودن مدارک
  • اطمینان از خوانا و قابل شناسایی بودن مدارک
  • اطمینان از توزیع کنترل شده مدارک با منشا بیرونی که توسط سیستم مدیریت OH&S ضروری تعیین شده اند
  • عدم استفاده از مدارک منسوخ شده و مشخص کردن آنها درصورتی که در بایگانی به هر منظوری موجود باشند

4-4-6-كنترل عمليات

آن دسته از عملیات و فعالیت های مرتبط با خطرات شناسایی شده که اعمال کنترل بر آنها برای مدیریت ریسک OH&S ضروری است باید توسط سازمان تعیین گردند. مدیریت تغییر باید در این روند لحاظ گردد.

این کنترل ها دربرگیرنده موارد ذیل می باشد:

  • کنترل های عملیاتی که سازمان و فعالیت های آن کاربرد دارند
  • کنترل های مرتبط با کالاها، تجهیزات و خدمات خریداری شده
  • کنترل های مرتبط با پیمانکاران و بازدیدکنندگان محل کار
  • روش های اجرایی و معیارهای عملیاتی برای وضعیت هایی که فقدان آنها ممکن است منجر به انحراف از خط مشی OH&S و اهداف شود

4-4-7- آمادگي و واكنش در وضعيت اضطراري

روش های اجرايي براي آمادگی در شرایط اضطراری باید توسط سازمان ایجاد و برقرار گردند . در این ارتباط توجه به نکات ذیل ضروری است:

  • شناسایی وضعيت های اضطراري بالقوه
  • واکنش در برابر این وضعيت های اضطراري

در طرح ریزی واکنش در شرایط اضطراری باید نیازهای طرف های ذینفع مورد توجه قرار گیرد. روش های اجرایی که بمنظور کاهش عواقب نامطلوب OH&S تدوین می شوند باید بصورت دوره ای به آزمایش گذاشته شوند و مورد بازنگری قرار گیرند.

4-5-بررسي و اقدامات اصلاحي

سازمان بايد روشهاي اجرايي براي پایش و اندازه گیری منظم عملکرد OH&S را ایجاد و برقرار نگهدارد. در این روش های اجرایی باید نکات زیر رعایت شوند:

  • مقیاس های کمی و کیفی متناسب با نیازهای سازمان
  • پایش میزان دستیابی به اهداف OH&S
  • پایش اثربخشی کنترل ها
  • مقیاس های کنش گرای عملکرد برای پایش انطباق با برنامه های OH&S کنترل ها و معیارهای عملیاتی
  • مقیاس های واکنشی عملکرد برای پایش بیماری، رویدادها و سایر شواهد پیشین عملکرد ناقص
  • ثبت داده ها و نتایج پایش و اندازه گیری به میزان کافی برای تسهیل تحلیل بعدی اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه

4-5-1-اندازه گيري عملكرد و نظارت

سازمان باید برای ارزیابی دوره ای انطباق با الزامات قانونی را ایجاد، اجرا و برقرار نگهدارد و سوابق نتایج ارزیابی های دوره ای را نگهداری نماید. همچنین باید انطباق با سایر الزاماتی که پذیرفته است را ارزیابی نماید.

4-5-2- بررسی رويدادها،عدم انطباق واقدامات اصلاحي و پيشگيرانه

4-5-2-1- بررسی رویدادها:

در بررسی رویدادها باید روش های اجرایی برای موارد ذیل ایجاد و اجرا شوند:

  • شناسایی نواقص ریشه ای OH&S و سایر عواملی که می توانند در وقوع رویدادها تأثیرگذار باشند
  • شناسایی نیاز به اقدام اصلاحی
  • شناسایی فرصت ها برای اقدام پیشگیرانه
  • شناسایی فرصت ها برای بهبود مداوم
  • ابلاغ نتایج این بررسی ها

4-5-2-2- عدم انطباق واقدامات اصلاحي و پيشگيرانه

روش های اجرایی باید الزامات مربوط به موارد ذیل را تعیین کنند:

  • شناسایی و اصلاح عدم انطباق ها و انجام اقداماتی بمنظور کاهش پیامدها
  • بررسی عدم انطباق ها و تعیین علل آن ها و انجام اقداماتی بمنظور جلوگیری از وقوع مجدد آن ها
  • ارزیابی نیاز به اقداماتی برای پیش گیری از عدم انطباق ها و اجرای اقدامات بمنظور جلوگیری از وقوع آن ها
  • ثبت و ابلاغ نتایج اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه انجام شده
  • بازنگری اثربخشی اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه انجام شده

4-5-3-سوابق و مديريت سوابق

روش های اجرایی برای شناسایی، بایگانی و ذخیره، حفاظت، مدت نگهداری و عدم نیاز به سوابق باید توسط سازمان اجرا و برقرار گردند. این سوابق باید خوانا، قابل شناسایی و قابل ردیابی باشند.

4-5-4-مميزي داخلی

سازمان باید برنامه های ممیزی را بر اساس نتایج ارزیابی ریسک فعالیت های سازمان و نتایج ممیزی های قبلی ايجاد وبرقرار نگهدارد.

هدف از انجام ممیزی در سازمان:

  • تعیین انطباق با ترتیبات طرح ریزی شده برای مدیریت OH&S
  • اطمینان از اجرا و برقراری سیستم مدیریت OH&S
  • اثربخشی سیستم مدیریت OH&S در برآوردن اهداف و خط مشی سازمان
  • فراهم آوردن اطلاعاتی در خصوص نتایج ممیزی ها برای مدیریت

 

4-6-بازنگري مديريت

سازمان بايد در فواصلي كه خود تعيين كرده سيستم OH&S را بازنگري كرده تا از تداوم، مناسب بودن، كفايت ومؤثربودن آن اطمينان حاصل كند.

در این بازنگری ها باید موارد زیر مورد توجه قرار گیرند:

  • نتایج ممیزی های داخلی و انطباق قوانین قابل کاربرد و سایر الزاماتی که سازمان پذیرفته
  • نتایج مشارکت و مشاوره
  • میزان برآورده شدن اهداف
  • عملکرد سیستم مدیریت OH&S سازمان
  • میزان برآورده شدن اهداف
  • وضعیت بررسی رویدادها، اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه
  • تغییر وضعیت ها شامل تکوین قوانین و سایر الزامات مرتبط با OH&S
  • توصیه هایی برای بهبود

روند بازنگری مدیریت باید بر تعهد سازمان به بهبود مستمر مبتنی بوده و مشتمل بر تصمیم گیری و انجام اقدامات مربوط به تغییرات احتمالی در موارد زیر باشد:

  • عملکرد OH&S
  • خط مشی و اهداف OH&S
  • منابع و سایر عناصر سیستم مدیریت OH&S